آشنایی با موسیقی راک و تاریخچه آن | موسیقی راک ایرانی

اگر به دنبال آشنایی با موسیقی راک و تاریخچه آن هستید، باید خود را برای سفری پرهیجان در دل قرن بیستم آماده کنید. موسیقی راک چیزی فراتر از یک ژانر موسیقایی است. این سبک، نبض تپندهی جنبشهای اجتماعی، فریاد اعتراض نسلهای سرکش و در عین حال، بستری برای نبوغ تکنیکی نوازندگان بوده است. در این مقالهی تخصصی که توسط آموزشگاه موسیقی پارسه تهیه شده، قصد داریم نه فقط یک تعریف ساده، بلکه کالبدشکافی کاملی از ابعاد تاریخی، فنی و فرهنگی این سبک ارائه دهیم. این راهنما برای هنرجویانی که میخواهند ریشههای موسیقی مدرن را درک کنند و برای علاقهمندانی که تشنهی درکی عمیقتر از موسیقی راک هستند، طراحی شده است. آموزشگاه موسیقی گیتار

ریشهها و تولد یک هیولا (دهه ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰)

برای آشنایی با موسیقی راک و تاریخچه آن، ابتدا باید به مزرعههای پنبه و کلیساهای جنوب آمریکا سفر کنیم. ریشهی اصلی این سبک، تلفیقی انفجاری از سبک بلوز سیاهپوستان و ریتمهای تند کانتری سفیدپوستان است. در دههی ۴۰ میلادی، ریتم اند بلوز (R&B) با ضربآهنگهای سنگینترش، خوراک اصلی این ترکیب را فراهم کرد.

نقطهی عطف این داستان، ظهور هنرمندانی چون چاک بری و الویس پریسلی در دهه ۵۰ بود. چاک بری با «داک واک» خود، گیتار الکتریک را از یک ساز همراه به یک سلطان روی صحنه تبدیل کرد. در این دوران بود که عبارت «راک اند رول» (Rock and Roll) به معنای تکان خوردن و جنبیدن، توسط دیجیها و مجریان رادیویی بر سر زبانها افتاد. این موسیقی فقط یک صدا نبود؛ یک انقلاب فیزیکی بود که بدنها را به حرکت وامیداشت و شکاف نسلی عظیمی را میان جوانان و والدینشان ایجاد کرد.

دهه ۱۹۶۰: هجوم بریتانیا و انقلاب روانگردان

اگر دهه ۵۰ تولد بود، دهه ۶۰ بلوغ موسیقی راک است. این دوره که به «هجوم بریتانیایی» (British Invasion) معروف است، با ورود بیتلز و رولینگ استونز به آمریکا، معادلات را بر هم زد. بیتلز نشان داد که راک میتواند شعرگونه، پیچیده و استودیویی باشد. آلبوم «گروهبان فلفل» آنها مفاهیمی مانند آلبومهای مفهومی را وارد ادبیات موسیقی کرد.

همزمان، در سواحل غربی آمریکا، جنبش هیپیها و مواد روانگردان، زیرسبکی به نام سایکدلیک راک را به وجود آورد. هنرمندانی مانند جیمی هندریکس با اجراهای وحشیانه و استفاده از فیدبک گیتار، تعریف جدیدی از صدای تهاجمی ارائه دادند. در این مقطع، گیتار الکتریک دیگر یک ساز نبود، بلکه یک ابزار جادویی برای خلق صداهای ماورایی بود. این دوره، عصر طلایی شکلگیری خردهفرهنگهایی است که هنوز هم سبک پوشش و تفکر جوانان را تحت تأثیر قرار میدهد.

دهه ۱۹۷۰: از بلوز سنگین تا شورش پانکها

دههی ۷۰ میلادی را میتوان دوران «شاخهشاخه شدن» دانست. گروههایی مانند لد زپلین و بلک سبث، با الهام از بلوز اما با صدایی بسیار بمتر، خشنتر و سنگینتر، پدرخواندهی هوی متال و هارد راک شدند. ریفهای قدرتمند جیمی پیج در «پلکانی به بهشت» به کتاب مقدس نوازندگان گیتار تبدیل شد.

اما در سوی دیگر میدان و در اواسط دهه ۷۰، موسیقی راک شاهد یک انفجار خشن دیگر بود: پانک راک. گروههایی مانند سکس پیستولز و رامونز، در واکنش به پیچیدگیهای تکنیکی پراگرسیو راک و شرایط سیاسی-اقتصادی راکد، موسیقیای خلق کردند که فقط سه آکورد داشت، اما سرشار از خشم و انرژی بود. پانک به جهان یادآوری کرد که برای بیان اعتراض، به تکنیک فوقپیشرفته نیاز نیست، بلکه به صداقت و جسارت نیاز است.

عصر آلترناتیو و زیرشاخههای مدرن

از دهه ۱۹۹۰ به بعد، موسیقی راک وارد فاز جدیدی شد که «آلترناتیو» نام گرفت. گروههایی مانند نیروانا با سبک گرانج، موجی از ناامیدی و عصبانیت نسل X را به تصویر کشیدند. گرانج تلفیقی از پانک و هوی متال بود، با اشعاری عمیقاً شخصی و اجراهایی آشفته.

امروزه، مرزهای راک بسیار سیال است. از ایندی راک که بر استقلال هنری تأکید دارد، تا بندهایی که المانهای الکترونیک و هیپ هاپ را ترکیب میکنند. با این حال، ماهیت اصلی این سبک، یعنی بیان واقعی احساسات انسانی و قدرت سازهای زنده، همچنان پابرجاست.

 

شاخصهای تکنیکی و سازبندی در موسیقی راک

درک آشنایی با موسیقی راک بدون لمس سازهای آن ناقص است. ستون فقرات یک گروه راک استاندارد، ترکیب «گیتار الکتریک، گیتار بیس و درامز» است.

گیتار الکتریک، صدای پیشرو و لید را تولید میکند. استفاده از دیستورشن (اعوجاج صدا)، پدالهای افکت، و تکنیکهایی مانند بِندینگ (خم کردن سیم) و ویبراتو، احساسات را از طریق فرکانسهای صوتی منتقل میکند. گیتار بیس نقش پُلی میان ریتم و ملودی دارد و با نواختن نتهای عمیق، ضربان قلب موسیقی را میسازد. درامز نیز با ریتمهای قدرتمند و استفادهی خلاقانه از سنجها، اسکلت زمانبندی قطعه را تشکیل میدهد.

در زیرشاخههایی مانند پراگرسیو راک، سازهای کیبورد و سینتیسایزر لایههای صوتی را غنیتر میکنند. تسلط بر این سازها و ارتباط میان آنها، اصلیترین دغدغهی هنرجویان در آموزشگاههای مدرن است.

 

درونمایههای فرهنگی اعتراض، عشق و آزادی

این موسیقی همواره رسانهای برای مبارزات اجتماعی بوده است. از ترانههای ضد جنگ باب دیلن در دهه ۶۰ گرفته تا اشعار تند و اعتراضی رپ متال در دهه ۹۰. موسیقی راک نشان داده که حاضر است تابوها را بشکند و دربارهی سیاست، فقر و بحرانهای روانی صحبت کند. برخلاف موسیقی پاپ که اغلب به دنبال سرگرمی است، راک میکوشد ذهن مخاطب را به چالش بکشد. این قدرت نفوذ اجتماعی باعث شده تا این ژانر با وجود فراز و نشیبهای فراوان، هرگز از صحنهی هنر جهانی حذف نشود.

 

آشنایی با موسیقی راک ایرانی

بحث درباره این ژانر بدون اشاره به موسیقی راک ایرانی ناقص است. برخلاف تصور عموم که آن را وارداتی صرف میدانند، راک در ایران قدمتی همپای اروپا دارد. در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی، هنرمندان پیشگامی ظهور کردند که صدا و اشعار فارسی را با گیتارهای الکتریک درآمیختند.

کوروش یغمایی را پدرخواندهی موسیقی راک ایرانی مینامند. او با گروه «بلک کتس» و سپس آثار انفرادیاش، تلفیقی بدیع از ملودیهای شرقی و گامهای بلوز خلق کرد. از سوی دیگر، صدای مخملی و قدرتمند فرهاد مهراد، استاندارد جدیدی برای خوانندگی راک فارسی تعریف کرد. ترانهی «جمعه»ی فرهاد، نمونهای جاودانه از تلفیق شعر نو فارسی با فضای حزنانگیز راک است.
در سالهای اخیر نیز نسل جدیدی از گروههای زیرزمینی و مجاز، با حفظ اصالتهای تکنیکی راک و تزریق المانهای موسیقی سنتی و ادبیات مدرن فارسی، به رشد این سبک ادامه دادهاند. در آموزشگاه موسیقی پارسه، مطالعهی این تاریخچهی غنی، بخشی جداییناپذیر از آموزش تخصصی سازهای مدرن است.

در این مقاله آموزشگاه موسیقی کودک پارسه کوشیده ایم به طور خلاصه شما را با تاریخچه و سیر تکامل موسیقی راک آشنا کنیم. شناخت سبک های مختلف موسیقی یکی از مواردی است که مطالعه آن را به همه هنرجویان موسیقی توصیه می کنیم.

موسیقی راک را نیز باید به عنوان نوعی از موسیقی عامه پسند دانست. این سبک موسیقی در دهه 1950 میلادی و با نام راک اند رول فعالیت خود را آغاز کرد. موسیقی راک در دهه 1960 و پس از آن گسترش بالایی یافت. هرچند ریشه های خود را که از موسیقی راک اند رول گرفته بود حفظ کرد.
جالب است بدانید موسیقی راک اند رول نیز خود نشات گرفته از سبک های موسیقی مختلفی از جمله فولک و بلوز است.
در واقع باید گفت نام راک خلاصه شده سبک راک اند رول است. راک در زبان لاتین به معنای جنباندن و تکان خوردن آمده است.
می توان گفت از ابتدای دهه 70 میلادی موسیقی راک به نوعی به موسیقی عمومی و مردمی تبدیل شد؛ و پس از آن به مرور زیر سبک های مختلفی برای این سبک موسیقی پدید آمد.
موسیقی های بلوز راک، فولک راک، جز راک، راک فیوژن، کانتری راک و… ارمغان عصر طلایی راک است که در دهه 1960 میلادی آغاز شد.
در اواسط دهه 1970 میلادی سبک پانک راک با درون مایه های سیاسی و اجتماعی شکل گرفت. این سبک با پست پانک و آلاترناتیو راک، کار خود را در دهه 1980 میلادی ادامه داد.
جالب است بدانید که از ابتدای دهه 1990 میلادی سبک آلترناتیو راک بر سبک اصلی راک غلبه کرد و خود دارای زیرشاخه های متعددی مثل بیت پاپ، گرانچ و ایندی راک شد.
درون مایه و محتوای موسیقی راک از ابتدای تولد بیان کننده دغدغه های جنبش های فرهنگی و سیاسی بوده است. چندین خرده فرهنگ متنوع از جمله هیپی ها و راکرها که در سانفرانسیسکو متولد شدند، نشات گرفته از موسیقی راک دهه 1960 میلادی است. تولد این خرده فرهنگ ها در سال های بعدی نیز ادامه یافت.
به هر حال موسیقی راک از نظر میزان نفوذ در لایه های اجتماعی و گستردگی مخطبان، در مقایسه با سایر سبک های موسیقی از جایگاه بالایی برخوردار است.

از نظر تکنیکال شاخصه اصلی موسیقی راک وجود ملودی صوتی و آوایی به همراه هارمونی است. این شاخصه با گیتار الکتریک و گیتار بیس و درامز و با ضرب آهنگ هایی قوی اجرا می شود.
به طور کلی موسیقی راک نوعی موسیقی آهنگ محور است که با همراهی گروه کر شکل می گیرد. البته به دلیل شکل گیری سبک های متنوع از موسیقی راک، نمی توان تعریف دقیق از مشخصه های تکنیکی موسیقی راک داشت.
در موسیقی راک بیشتر از سازهای موسیقی کلید دار، مانند پیانو و ارگ استفاده می شود. البته در دوران اولیه تولد این سبک سازهای بادی و چوبی نیز در این موسیقی مورد استفاده قرار می گرفت که کم کم از میزان استفاده از آنها کاسته شد.  سازمان فنی و حرفه‌ای کشور

راک ایرانی نیز همپای موسیقی راک در امریکا و اروپا و از دهه 1340 شمسی شکل گرفت. در این دوران خوانندگانی از جمله فریدون فروغی، فرهاد مهراد و کوروش یغمایی پا به عرصه راک گذاشتند.
راک ایرانی تاثیر گرفته از موسیقی راک انگلیسی، امریکایی و چندین سبک اروپایی است. وجود ریشه ها و لحن های زبان و موسیقی فارسی در آهنگ های راک ایرانی نیز مشخصه متمایز کننده آن است.